Home / Jamiyat / Milliy malaka ramkasi tasdiqlandi. Talimda qanday uzgarishlar kutilyapti?
Место рекламы

Milliy malaka ramkasi tasdiqlandi. Talimda qanday uzgarishlar kutilyapti?

Hozirda Uzbekistondagi kollejni tugatgan kadr khorijda diplomiga mos ish topa olmaydi. Milliy malaka ramkasi bunga echim bulishi aytilmoqda. Bundan tashqari, chet el diplomlarini tan olish soddalashishi; sartarosh, oshpaz kabi noformal malakaga ega kasb egalariga rasmiy malaka hujjati berilishi kutilmoqda..

Foto: PhotoXpress

May oyida Vazirlar Mahkamasining «Uzbekiston Respublikasida Kasbiy malakalar, bilim va kunikmalarni rivojlantirish milliy tizimi faoliyatini tashkil etish choralari tugrisida»gi qarori qabul qilindi. Qaror bilan Milliy malakalar ramkasi hamda Kasbiy malakalar, bilim va kunikmalarni rivojlantirish milliy tizimi tugrisidagi nizom ham tasdiqlandi.

Ushbu qaror bilan qator muammolarga echim topilishi aytilmoqda: Uzbekistonda kasb-hunar talimini tugatganlarning qulida diplomi bula turib, khorij davlatlarida mutakhassislik buyicha ishlay olmasliklari, kadrlarning mehnat bozorida mos urin egallay olmasliklari kabi holatlarga barham berilishi nazarda tutilgan.

Kun.uz mukhbiri milliy malaka ramkasining tasdiqlanishi bilan talim va mehnat bozorida qanday uzgarishlar bulishi kutilayotgani haqida Talim sifatini nazorat qilish davlat inspeksiyasi boshligi Ulugbek Tashkenbaevdan intervyu oldi.

Oldin va bundan keyin: farq nimada?

– Milliy malakalar ramkasi malakalarni tushunish va solishtirishni osonlashtiradi, malakalarni tartibga solishga yordam beradi. Yani talimning qaysi darajasida qanday malakaga ega bulish lozimligini kursatadi.

Shu paytga qadar bizda malakani tartibga soladigan tasniflagich bulmagan. Tasniflashda diplom yoki sertifikat egasining bilim, malaka va kunikmasi hisobga olinadi.

Bu birinchi navbatda talim beruvchilar uchun engillik buladi. Ular malaka darajalariga kura, uzlarining khizmatlarini kengaytirishi, muqobil khizmat turlarini taklif etishi mumkin.

Shuningdek, milliy malaka ramkasi talim oluvchilar uchun muhim ahamiyatga ega. Sababi hamma davlatning uziga khos milliy malaka tasniflagichi bor. Davlatlar kvalifikasiyalarni baholashni bir khil qolipga keltirish uchun uz milliy malaka ramkalarini qabul qila boshlagan.

Masalan, Uzbekistonda berilgan milliy kvalifikasiyani (malakani tasdiqlovchi diplom yoki sertifikatni) qaysidir chet davlat ish beruvchisi kurib, shunga binoan talabgorga ish berishi mumkin bulishi uchun milliy malaka ramkasi kerak.

Yangi tizim iqtisodiy mobillikni taminlashi kerakligiga ham umid qilinmoqda, yani ishchi kuchi mehnat bozori uzgarishlariga uz vaqtida moslashib keta olishi kerak.

«Uzbekiston diplomi bilan chet elda ish topish osonlashadi»

– Oldin bizda kvalifikasiya tugrisida hujjat berilgan bulsa-da, talim olgan shakhsning bilim, malaka, kunikmasi qaysi darajada ekani haqida kursatilmagan.

Aytaylik, payvandchilik kasbining ham bir nechta darajalari bor. Lekin bizda umumiy tarzda «payvandchi» deb yozilgan hujjat berilgan. Bu esa shu diplomga ega shakhsning chet elda kvalifikasiyasiga mos ish topishida qiyinchiliklarga duch kelishiga sabab bulgan. Sababi – chet davlat ish beruvchilari Uzbekiston talim tizimi bilan tanish emas.

Agar biz kadrlarni milliy malaka ramkasi asosida «payvandchi»likning turli darajalariga uqitsak, ish beruvchilar uning qanday malaka, bilim, kunikmaga ega ekanini bilishi mumkin. Chunki har bir davlatning milliy malaka ramkalari muvofiqligi jadvali bor. Unga solishtirib, ish beruvchi ish surab kelgan khodimning qulidan nima kelishini bilib oladi va ish berish-bermaslikni hal qiladi.

«Chet eldan olib kelingan diplomlarni tan olish tizimi soddalashadi»

– Bundan tashqari, chet eldan olib kelingan diplomlarni ham tan olish tizimi soddalashadi. Chunki khorijda olingan diplomning malaka darajasi bizdagi qaysi darajaga tushishi aniqlashadi.

Khorijda oliy talim beradigan kollejlar ham bor. Ularni tugatib kelganlarning hujjati ayrim hollarda kollejniki bilan tenglashtirib quyilardi. Endi bu muammo bulmaydi. Kollejda uqib olingan bulsa-da, hujjat milliy malaka ramkasining 5-darajasiga mos kelsa, uz-uzidan oliy talim darajasiga tenglashtiriladi.

«Uz ustida ishlashga imkon berilyapti»

– Bundan tashqari, shu paytga qadar kvalifikasiya tugrisida hujjat olgan shakhs yana uz malakasini oshirishni khohlasa, bu muammo edi. Sababi diplomda malakaning qaysi darajasini tugatgani aniq kursatilmagan. Bu esa qanday qilib va qaerda malaka oshirishi mumkinligini suroq ostida qoldirgan.

Milliy ramka tasdiqlanishi bilan talimni tugatgan odam keyingi bosqichda qaysi jihatdan malaka oshirishi lozimligini bilib oladi va talim beruvchilar ham shunga asoslanib, uz ishini tashkil qiladi, khizmatlarini taklif qiladi.

«Noformal talimga formal hujjat berish mumkin buladi»

– Bizda kupchilik kollejlarga borib emas, hunarmandga shogird tushib, turli kasblarni egallashadi. Masalan, chilangar bulishni khohlagan odam 6 oy chilangarlik ustakhonasida, sartarosh bulishni khohlagan yosh esa sartaroshkhonada ishlab, hunarni uzlashtiradi. Demak, ular sartarosh va chilangar malakasiga ega bulishadi, faqat noformal tarzda.

Noformal talimga esa diplom bera olmaymiz, ular qachon kollej, institutda uqisa, diplom olishlari mumkin buladi. Shuning uchun malakaga ega bulsa-da, qulida hujjati yuqligi uchun noformal tarzda malakaga ega bulganlar mehnat bozorida tengsizlikka duch kelayotgan edi.

Endi milliy malaka ramkasi bilan birga «Kvalifikasiyani baholash markazlari» tashkil etilishi kutilyapti. Hunarmand yigit baholash markaziga borib, uz malakasini baholatishi va unga mos ravishda hujjat olishi mumkin. Bu hujjat esa kollej diplomi bilan teng yuridik kuchga ega buladi.

Bu narsa bizga kerak edi. Chunki sifat qoniqtirmagani uchun uquvchilar kollejlarga bormay quyishgandi. Kim hunar urganishni khohlasa, hunarmandga shogird tushishni maqul kurardi. Endi ular ham uz malakasiga yarasha hujjat olish imkoniga ega buladi.

Bundan tashqari, formal talim bilan hammani tuliq qamrab olish juda qiyin. Jamiyatda har doim noformal talim mavjud bulib kelgan. Hatto onlayn tarzda mustaqil biror malakaga ega bulayotganlar ham kup. Ular ega bulgan malakani ham rasman tasdiqlashimiz mumkin bulmoqda.

«Kasb-hunar talimiga khususiy sektorni jalb qilish kerak»

– Kvalifikasiya tasnifi doirasida professional standartlar ishlab chiqilishi lozim. Professional standart deganda esa kasbga mehnat bozori quygan talablar majmuyi tushuniladi. Professional standartlar asosida talim beruvchilar kadr tayyorlaydi.

Endi talim beruvchilar kasbga quyilgan bilim, malaka va kunikma talabi asosida uz dasturini ishlab chiqadi. Bu dastur asosida uqigan shakhs esa yakunida kursatilgan talabga javob beradigan kadr bulishi kerak. Buning bilan «Uqishni bitirgan kadr hech narsani bilmaydi» kabi shikoyatlarga urin qoldirmaslik muljallanmoqda.

Lekin bu uz-uzidan bulmaydi. Kamchiliklardan qutulish uchun, avvalo, talim tizimida raqobat paydo bulishi kerak. Raqobat bulsa, talim beruvchilar sifatli khizmat taklif qilishga harakat qiladi.

Hozirgi vaziyatda esa talim ancha monopoliyalashgan holatda turibdi. Agar kasb-hunar tizimiga khususiy sektor kirib kelsa, ular turli kasb egalarini tayyorlasa, uzlari professional standartlarni takomillashtirish taklifi bilan chiqishadi.

Masalan, respublikada kasbga tayyorlovchi turli markazlar bor. Qizlar turli khususiy markazlarda yakhshi tikuvchi, oshpaz bulib chiqyapti. Bu kabi markazlarga kuproq yul berish kerak. Va ular beradigan diplomni tan olishni taminlash kerak. Agar qaror asosida baholash markazlari tashkil etiladigan bulsa, bu ham amalga oshadi. Natijada, raqobat muhiti paydo buladi.

Talim rekonstruksiyasi uchun katta mablag sarflanishi kutilmoqda

– Bitta ramka hamma narsani hal qilib bermaydi. Bu talim bozoridagi holat, raqobat va imkoniyatlarga ham bogliq. Bularning barchasini amalga oshirish uchun esa katta mablag talab qilinadi.

Chunki biz kasb-hunar talim tizimini qaytadan tashkil qilyapmiz. Va endi bizga yangi jihozlar, talim ustalari kerak buladi. Oldingi standartlar asosidagi jihozlar, uskunalar bilan esa kadrlar tayyorlay olmaymiz.

Talimni boshkarish buyicha vakolatli davlat organlari ham yangi tizimga tayyor bulishi lozim. Endi avval foydalanilgan talim standartlaridan foydalanib bulmaydi. Masullar professional standartlarni urganib, u asosida talim dasturlarini ishlab chiqish buyicha katta hajmdagi masuliyatli ishni amalga oshirishi lozim buladi. Agar biz eski talim dasturi orqali kadr tayyorlasak, bu bitiruvchi hech kimga kerak bulmay qolishi mumkin.

Kasb-hunar kollejlari uz sohasiga tegishli tashkilotlarga bulib berilgani ham yakhshi bulgan. Chunki ular uzlariga qanday kadr kerakligini yakhshi biladi. Masalan, qurilish kollejlari Qurilish vazirligiga, qishloq khujaligi kollejlari Qishlok khujaligi vazirligi tasarrufiga, turizm kollejlari Turizmni rivojlantirish davlat qumitasi tasarrufiga utkazilgan. Ular yakhshi ishlayapti, soha ehtiyojidan kelib chiqib, professional standartlarni ishlab chiqmoqda.

Lekin bu etarli emas. Bizning iqtisodiyotimiz sharoitida kasb-hunarli kadrlarga ehtiyoj juda katta.

Qolaversa, tegishli vazirlik va idoralar ham uz kollejlariga uquvchi kelmay quysa, jiddiy uylab kura boshlaydi va raqobatga mos tarzda ish olib boradi.

Kasb-hunar kollejlarini tugatgan bolalar ham kuchada qolmaydi. Tugri, hozir kollejda kerakli hunarni urgana olmagan bolalar ishsiz qolyapti. Shuning uchun milliy malaka ramkasi goyasi yakhshi, lekin uni amalga oshirish uchun hamma birday ishlamasa, u amalga oshmay qoladi.

2020-2021 uquv yilida talimda mana shu yangi tizim asosida ish boshlaymiz. Qisqa vaqt ichida birinchi urinda professional kasb-khunar maktablari, kollej va tekhnikumlar yangi uquv yilga tayyorlanishi kerak. Oldinda talim dasturlari, uquv rejalari va adabiyotlar tayyorlash, moddiy-tekhnik bazani boyitish, pedagog kadrlar bilan taminlash vazifalari turibdi.

Место для рекламы.

Haqqimizda

Check Also

Toshkent va Andijonda aholi orasida yangi holatlar aniqlandi

Sogliqni saqlash vazirligi Uzbekistonda yana 149 kishida koronavirus aniqlangani haqida khabar berdi. «2020 yil 12 …

Даре уз Янгиликлар – сӯнги Ӯзбекистон хабарлари